جديد ، آن را تكرار كرديم . مرحوم مشكينى در حاشيه فرموده است : « المعلوم زائداً على ما تقدّم أمران أحدهما عدم المنافاة بين كون الشىء باعتبار نفسه كليّاً طبيعياً و باعتبار تقيّده باللحاظ من حيث كونه موضوعاً له أو من حيث الإستعمال جزئياً ذهنياً . الثانى : عدم المنافات بين الكليّة العقليّه و الجزئيّة الذهنيه » . فافهم : اشاره به اين است كه اين دو فايده چندان مهم نبود كه به خاطر آن بحث تكرار شود . رابعها : [ اختلاف المبادىء لا يوجب اختلافاً فى دلالة المشتقّ ] ن اختلاف المشتقات فى المبادئ و كون المبدإ فى بعضها حرفة و صناعة و فى بعضها قوة و ملكة و فى بعضها فعليا لا يوجب اختلافا فى دلالتها بحسب الهيئة أصلا و لا تفاوتا فى الجهة المبحوث عنها كما لا يخفى غاية الأمر أنه يختلف التلبس به فى المضى أو الحال فيكون التلبس به فعلا لو أخذ حرفة أو ملكة و لو لم يتلبس به إلى الحال أو انقضى عنه و يكون مما مضى أو يأتى لو أخذ فعليا فلا يتفاوت فيها أنحاء التلبسات و أنواع التعلقات كما أشرنا إليه . مقدمهء چهارم : مشتقّات از لحاظ مبادى و موادّى كه از آنها اشتقاق يافته و برگرفته شده‌اند متفاوت مىباشند . يعنى منشأ اختلاف مشتق‌ّها اختلاف مبادىِ آنهاست . بيان ذلك : پاره‌اى از مبادى ، از فعليّات هستند ؛ يعنى از امورى كه در آنها فعليّتِ اتّصاف و تلبّس معتبر است . مثل : ضَرْبْ ، اكل ، قيام ، قعود ، نطق . تا وقتى كه انسان در حال زدن و خوردن مىباشد ضارب و آكل بر او اطلاق مىشود . پاره‌اى از مبادى ، از شأنيّات هستند ؛ يعنى امورى كه فعليّت اتّصاف در آنها شرط نيست ، بلكه مادامى كه شأنيّت و قابليّت در آن ذوات باشد اين اطلاق حقيقى است . مثل منشار ، مكنسه ، مقود و مقراض . پاره‌اى از مبادى ، از حرفه‌ها و صناعات « 1 » هستند ؛ مادامى كه شخص داراى اين حرفه و صنعت باشد اين مشتق ، حقيقتاً بر او صادق است . مثل بنّاء ، بزّاز ، خبّاز ، تاجر ، صنعتگر ، مكانيك ، ميراب و قاضى . پاره‌اى از مبادى ، جزء ملكات و قواى ثابتهء باطنى هستند مادامى كه انسان ، واجد فلان ملكه و قوّه باشد ، مشتقّ حقيقتاً بر او صدق مىكند . مانند مجتهد ، عادل ، شجاع و كريم . حال مرحوم فاضل تونى تفصيل داده و فرموده است : مشتقّاتى كه مبادىِ آنها از فعليّات باشد - مانند ضاربٌ و متكلّم - در محلّ بحث داخل مىباشند كه آيا ضاربٌ بر كسى كه دو دقيقهء قبل مشغول

--> ( 1 ) . تفاوت حرفه و صنعت : « المراد بالصنعة ما يحتاج فى تعلّمه الى مرشد و استاد كالنجارة و الخياطة و نحو ذلك ، بخلاف‌الحرفة فانّها اعمّ و ما يكون صنعة كالبقّال و الحطّاب و العلّاف و المكارى و . . . » . نقل از : حاشيهء قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 78 .